Gaslighting is een begrip uit de psychopathologie
Gaslighting is een vorm van ernstige psychologische manipulatie waarbij een dader (de gaslighter) stelselmatig de werkelijkheid verdraait, feiten ontkent of informatie verdraait om het slachtoffer aan het eigen verstand, geheugen of perceptie te laten twijfelen. Het doel is om controle en macht te krijgen door het slachtoffer mentaal afhankelijk te maken.
Kenmerken en voorbeelden van gaslighting
- Glasharde ontkenning: “Dat heb ik nooit gezegd” of “Dat is nooit gebeurd”, zelfs met ‘bewijs’.
- Verdraaien van feiten: Situaties zo vertellen dat jij de schuldige lijkt.
- Twijfel zaaien: Uitspraken doen als “Je bent te gevoelig” of “Je verbeeldt het je”.
- Patronen: Herhaalde ontkenning van waarneembare feiten (“dat heb je verkeerd gezien”), bagatelliseren van klachten, beschuldigen van de klager (“je bent paranoïde” of “extreem”), of creëren van alternatieve realiteiten.
- Projectie: De gaslighter beschuldigt jou van het gedrag dat hij/zij zelf vertoont. Dit verschijnsel is ook bekend onder de naam externaliseren.
- Subtiele aanpak: Het gebeurt vaak langzaam, waardoor het slachtoffer pas laat doorheeft wat er speelt.
Gevolgen voor het slachtoffer
Gaslighting is een eenzijdig geïnitieerde pathologische vorm van communiceren waarbij slachtoffers hun zelfvertrouwen verliezen, constant gaan twijfelen aan zichzelf en zwaar gaan leunen op de gaslighter, die zich daardoor machtiger voelt en van daaruit in toenemende mate met stelligheid en zekerheid het hiermee geïmponeerde slachtoffer kan bespelen.
Neurobiologische effecten van gaslighting
De kern van gaslighting is het verstoren van de hersensystemen die normaal helpen om een stabiel beeld van de werkelijkheid te vormen. Wanneer iemand herhaaldelijk te horen krijgt dat zijn waarnemingen onjuist zijn (“dat is nooit gebeurd”, “dat is desinformatie”, “dat is een complottheorie”), ontstaat een conflict tussen:
- directe zintuiglijke ervaring;
- geheugen van gebeurtenissen;
- sociale informatie van een (vaak dominante) ander.
Dit conflict activeert stress- en dreigingsnetwerken in de hersenen, vooral:
- de amygdala (dreigingsdetectie);
- de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (stressrespons) (zie ook Nehls);
- de prefrontale cortex (kritisch denken en besluitvorming).
Na verloop van tijd kan de persoon steeds meer vertrouwen gaan stellen in de externe bron van “waarheid” en minder in de eigen waarneming.
Politieke gaslighting
Gaslighting, als politieke repressie, is in essentie een (neuro-)biologische aanval.
Regimes en systemen die gebruikmaken van gaslighting, surveillance en geweld proberen niet alleen een grondgebied te controleren; zij proberen het autonome zenuwstelsel van de bevolking te kapen teneinde het zelfstandig nadenken uit te schakelen en aldus conformisme te bewerkstelligen.
Door toestanden van chronische hyperactivatie (angst) of hypoactivatie (verlamming) op te wekken, maken zij collectieve actie en georganiseerd verzet moeilijker tot tenslotte vrijwel onmogelijk.
Gaslighting door een systeem kan gemakkelijk plaatsvinden wanneer de systeemmedia door vervlochten netwerkbelangen unisono en 24/7 de daarvoor gewenste politieke – en psychisch ontregelende – boodschappen weergeven en blijven herhalen.